Ermeni Meselesi

Yazar : Yusuf Hikmet Bayur
Yayın Tarihi : Haziran, 1998
Dil : Türkçe
Sayfa Sayısı : 142
Ölçü : 12 x 18 cm
Yayınevi : Cumhuriyet

İnkılap tarihimizin bu cildi bilhassa Osmanlı Asyası'nın 1913 ve 1914 yıllarında, yani Birinci Genel Savaş'ın ön gününde büyük devletler arasında hemen tamamının paylaşılması sonucunu doğuran görüşme, anlaşma ve antlaşmalara ayrılmıştır. Osmanlı Tarihi'nin bu kısmı bizde tamamıyla ve her halde ilk genel savaştan epey sonraya kadar Avrupa ve Amerika'da kısmen gizli kalmış ve bazı rical (ileri gelenler) ayrı tutulursa hemen hemen kimse tarafından anlaşılmamıştır. Bunun bizdeki sebeplerinin başında Osmanlı ricalinin işin bir kısmını hiç anlamamış ve anladıkları kısmı da halktan gizli tutmaya çok çalışmış olmaları gelir. O devirde Türkçe gazeteler hükümetin tam baskısı altında ve iktidarın kâmilen (tamamen) elinde oldukları için bu işte az çok muvaffak olunması tabii idi. Mesela Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu için Rusya ile yapılmış olup Anadolu'nun adeta yarısını yabancıların idaresi altına koyan anlaşmanın halka nasıl aldatıcı bir biçimde aksettirilmiş olduğu aşağıda gösterilmiştir. İngiliz-Alman, Fransız- Alman ve İngiliz-İtalyan anlaşmalarının da o an için ekonomik, fakat ilerisi için siyasal birer bölge edinmeye vardığı, büyük devletlerin bu işlerle ilgilenmiş ricalinin yazılarından açıkça görülür. Böylelikle büyük devletler 1914 yılında, nice çatışma ve savaşlara sebebiyet vermiş olan ünlü "Şark meselesi"ni fiilen çözümlemiş bulunuyorlardı ve bu yüzden bir genel savaşın çıkması ihtimali ortadan kalkmıştı, çünkü herkesin payı pek geniş ölçüde tespit edilmiş olup; bu devletler uygun gördükleri anda birbirleriyle uğraşmaya, yani bir genel savaşa lüzum kalmadan elbirliğiyle ve içerdeki Türk olmayan unsurların yardımıyla Osmanlı devletini siyasal ve askeri bakımdan da paylaşmak işine girişebilirlerdi. Osmanlı Asyası'nın bu az çok kesin biçimde bölüşülmesi için böyle ayrıntılı olarak ve bütün büyük devletlerin iştirakiyle anlaşmalar yapılması tarihte ilk defa vaki oluyordu. Üzerinde bir anlaşmaya varılmamış olan tek önemli bölge İstanbul-İzmit-Edirne bölgesi idi.
******