Divan Şiirinde İstanbul

Yazar : Asaf Halet Çelebi
Yayın Tarihi : 1953
Dil : Türkçe
Sayfa Sayısı : 248
Ölçü : 16,5 x 23 cm
Yayınevi : İstanbul Fethi Derneği

Türk şirinin eski örneklerini ihtiva eden divan şirinde İstanbul'un eşsiz güzelliklerine, hususiyetlerine, kasırlarına, çarşı ve pazarlarına, mesire ve eğlence yerlerine ait tasvirleri pek geniş ölçüde bulmaya imkân yoktur. Bilindiği gibi divan edebiyatı seciyesi itibariyle klasiktir. Filhakika divan şairlerinin bazan yaşadığı devrin zevk ve rengini, gezinti ve eğlencelerini, mehtap ve içki âlemlerini, içinde bulunduğu muhitin elem ve ıztırarlarını, maruz kaldığı büyük kış, yangın ve zelzele gibi felaketleri yahut adet ve ananeleri, Ramazan ve Bayramlarına ait hususiyetleri aksettirdiği görülür; fakat şurasını da dikkatten uzak tutmamalıdır ki şairin gayesi hayat ve tabiatı tasvir etmekten ziyade, sadece muayyen mazmunlarla muayyen hünerler göstermekten ibaret kalmaktadır. Burada bildiğimiz şiir ekseriya bir kelime oyunundan ibaretmiş gibi görünür. Divan edebiyatının en büyük şairlerinden, isimleri ancak tezkire sahifelerinde kalan yüzlerce, hatta o kadarcık bir mazhariyete erememiş olan binlerce şairin hepsi ayni mazmunları kullanmış ve bu suretle hüner göstermeğe çalışmışlardır. İşte bu sebepledir ki dört asrın biriktirdiği cilt cilt divanlarda devir devir İstanbul'a ait edebi tahassüsleri tespit etmek tahmin edildiği gibi oldukça çetin ve yorucu bir sa'yı icap ettirmektedir. Çünkü ekseriyetle İstanbul'a dair bir mazmun, onunla hiç alakası olmayan, hatta beyitlerinin bile birbiriyle irtibatı bulunmayan bir gazele ancak kafiye zoruyla girebilmiştir. Buna rağmen bazan bu küçük beyit bize o devre ait birçok vesikaların veremediği pek çok hususiyetleri anlatabilmektedir. Bundan maada birçok büyük şairlerimiz arasında da İstanbul hakkında bir tek mısra bile söylememiş olanlar vardır. Mesela Fuzuli buna bir misal teşkil eder. Oldukça kalın bir divanı olan Muhibbi (Kanuni Sultan Sülyeman)da İstanbul'a dair bir tek kelimeye rastlanamaz. Beş yüz sahifelik koca Nazım divanında ben ancak bir gazele sıkışmış tek bir beyit bulabildim...
******