Ayasofya 2

Yazar : Semavi Eyice
Yayın Tarihi : 1984
Dil : Türkçe+İngilizce
Sayfa Sayısı : 56
Ölçü : 16 x 23 cm
Yayınevi : Yapı ve Kredi Bankası

Ayasofya, İmparator İustinianos (527 - 565) emriyle, Tralles (Aydın)'lı Anthemios ile Miletos (Söke yakınında Balat)'lu İsidoros tarafından 532 - 537 yıllarında şimdiki biçimiyle yapıldığında, kemerleri, tonozIarı ve üst örtüsünün satıhları mozaiklerle kaplanmıştı. Bu mozaik süslemede figürlü kompozisyonların yer alıp almadıkları hakkında birşey bilinmez. Fakat figürlü mozaiklerin varlığına dair hiçbir kayda rastlanmamıştır. Pavlos Silentiarios, kubbenin ortasını sadece büyük bir haçın süslediğini bildirir. Çok zayıf bir ihtimal ile eğer dini konulu resimler var idiyse bunlar 726842 yılları arasındaki resim düşmanlığı (İkanoklaşma) akımı sırasında kazınmış olmalıdır. İustinianos zamanındaki iç süslemenin sadece renkli ve yaldızlı satıhlar meydana getirmek düşüncesiyle işlenenleri ise günümüze kadar gelmiştir. Bunların en büyük kısmı iç narthex'in çapraz tonozlarında görülür. İçeride ise, İmparator kapısından girildiğinde, sağdaki paye tonozunda yine bezeme mahiyetinde yapılmış mozaik süsleme vardır. Muzaffer Ramazanoğlu (l901 - 1958) tarafından 1947 - 1950 yıllarında yapılan araştırmalar sırasında da, geniş dal kıvrımlarından meydana gelmiş bir mozaik süslemenin kalıntıları bulunmuştur. Ayasofya'da bugün görülen figürlü mozaiklerin hepsi, İkanolaşma akımı 842 de kapandıktan sonra 867'den itibaren yapılmağa başlanmış, Bizans devleti 1261'de yeniden İstanbul'a sahip olduktan sonra da devam etmiş böylece peyderpey yapılmıştır. Bu bakımdan aralarında tarih ve üslup bakımından beraberlik yoktur. Bu dev ölçülü yapının çeşitli yerlerine dağılmış olan bu mozaik resimlerin yerlerinin seçilişinde de Orta Bizans dönemi (842 - 1204) sanatında uygulanmakta olan katı düzene de uyulmamıştır. Fakat şu bir gerçek ki, bugün Ayasofya'nın değişik yerlerinde, adeta serpiştirilmiş halde karşılaşılan bu mozaikler sanat tarihi bakımından olduğu kadar Bizans tarihi bakımından da büyük değere sahip eserlerdir.
******