Ali Suavi

Osmanlı Devletinin son zamanlarında yetişen yazar ve ihtilalci Ali Suavi, 1839 senesinde İstanbul'un Cerrahpaşa semtinde doğdu. Davutpaşa İskele Rüşdiyesi'nde bir kaç sene okuyan Suavi, medrese tahsili görmeyip cami dersleriyle kaldı. Suavi, Sami Paşanın maarif nazırlığı sırasında girdiği Bursa Rüşdiyesi'ne muallim-i evvel tayin edildi. Ancak ahlaki düşüklüğü dolayısıyla hakkında yapılan şikayetler artınca, bir sene sonra Bursa'dan ayrılmak mecburiyetinde kaldı. Bu sırada hacca giden Ali Suavi, dönüşte Sami Paşanın himayesiyle Filibe Rüşdiyesi'ne hoca olarak tayin edildi. Daha sonra Sofya'da ticaret mahkemesi reisliği, Filibe'de tahrirat müdürlüğü yaptı.1867 senesinde İstanbul'a dönen Suavi, bir taraftan Şehzade Camii'nde vaazlar veriyor, diğer taraftan Filip Efendinin Muhbir adlı gazetesinde yazarlık yapıyordu. Bir süre sonra devlet aleyhinde şiirler yazmaya başladı. Bu durum, gazetenin kapatılmasına ve Ali Suavi'nin Kastamonu'da ikamete mecbur edilmesine yol açtı. Kastamonu'dayken Mustafa Fazıl Paşanın daveti üzerine kaçıp Paris'e gitti. Paris'te alınan karar üzerine Muhbir Gazetesini çıkarmak için Londra'ya gitti. Bir süre sonra Yeni Osmanlılar ve diğer erkan ile arası bozuldu. Namık Kemal ve Ziya Beyin desteklerini çekmeleri üzerine gazete kapanmak zorunda kaldı. Londra'da bir İngiliz kızı ile evlenen Ali Suavi, Sultan Abdülaziz'in tahttan indirilmesinden sonra İstanbul'a geri döndü. İngiliz Said Paşanın yardımı ile Galatasaray Sultanisi'ne müdür tayin edildi. Kısa bir zaman sonra bu görevden azl edildi. Bu olaydan sonra Ali Suavi, Abdülhamid'i tahttan indirmeye ve yerine beşinci Murad'ı padişah yapmaya karar verdi. Etrafına topladığı beş yüz kadar göçmen ile 20 Mayıs'ta Beşinci Murad'ın bulunduğu Çırağan Sarayı'nı basarak, Beşinci Murad'ı dışarı çıkardı. Bu sırada yetişen Beşiktaş muhafızı Hasan Paşanın vurduğu bir sopa darbesiyle Ali Suavi, olay yerinde öldü (1878). İngiliz olan karısı Mary, olayla ilgili belgeleri yaktıktan sonra Londra'ya kaçtı.

Bibliyografya

Kamus-ül-Ulum vel-Maarif, Ali Paşa'nın Siyaseti, Hukuk-üş-Şevari, Hive Hanlığı, Ali Suavi'nin Türkçülüğü (İsmail Hami Danişmend -1942), Sarıklı İhtilalci Ali Suavi (Mithat Cemal Kuntay -1946), Başveren İnkılapçı (Falih Rıfkı Atay -1954), Tanzimatın İki Ucu: Münif Paşa ve Ali Suavi (Doç. Dr. İsmail Doğan), Sultan Murad ve Ali Suavi Olayı (Süleyman Kani İrtem -2003), Ali Suavi ve Dönemi (Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Çelik -1994), Bitmemiş Bir Yaşam (Mehmet Erdül -2000), Ali Suavi'nin Düşünce Yapısı (Dr. Nazile Abbaslı, 2002)